Aven Armand'ın Keşfi ve Jeolojisi
Eylül 1897'de bir demircinin ihbarı, öncü bir mağara bilimci ve yüz binlerce yıllık mineral oluşumu — Bakir Orman mağarasının ardındaki hikâye.
Aven Armand iki saate göre işler. Biri jeolojiktir: yaklaşık 200 milyon yıl önce bir deniz tabanında çökelmiş kireç taşı, yaklaşık 30 milyon yıl önce içinde eriyerek oluşmuş bir boşluk ve yaklaşık 700.000 yıl önce büyümeye başlamış dikitler. Diğeri ise insana ait ve şaşırtıcı derecede kısadır — Eylül 1897'de bir demircinin ihbarı, günler sonra halat merdivenle ilk iniş ve Haziran 1927'de mağarayı halka açan bir tünel. Bu rehber her iki saati de takip eder; çünkü mağarayı olağanüstü kılan şey, ikinci saatin birinciye ne kadar doğrudan bağlı olduğudur.
Aven Armand nasıl keşfedildi?
Her şey bir ihbarla başladı. 18 Eylül 1897'de, Le Rozier'de demirci olan ve 1889'dan beri Édouard-Alfred Martel'in ekibinde çalışan Louis Armand, Martel'e bir şey bulduğunu söyledi: « Hier, en redescendant de la Parade, je suis tombé par hasard sur un maître trou… » Dün, La Parade'dan inerken tesadüfen kocaman bir deliğe rastladım. İçine atılan taşlar, her yerden daha beter bir gürültüyle yankılanıp kayboluyordu; önemli olan ayrıntı da buydu, çünkü gürültü derinlik demektir. Martel otuz sekiz yaşındaydı ve Fransa'nın en saygın mağara bilimciydi; bu ihbarı sonraya ertelemek yerine ertesi gün bir keşif gezisi düzenleyecek kadar ciddiye aldı.
Parti, 19 Eylül'de causse üzerinde toplandı ve Martel'in kaydettiği envanter şöyleydi: «Bin kilo merdiven, halat, telefon, kamp yatağı, lamba sandıkları, giysi, erzak, alet…» — bin kilo merdiven, halat, bir telefon, bir kamp yatağı, lamba sandıkları, giysi, erzak ve alet. Louis Armand, 75 metrelik kuyuya ilk inen kişi oldu; halat merdivenle, kendi sözü üzerine yola çıkan profesyonellerin önünde. Sahaya telefonda bağırdıkları kayıtlara geçmiştir: «Gerçek bir taş ormanı… En az 100 sütun var. En yükseği tam 25 metre.» Gerçek bir taş ormanı, en az yüz sütun, en yükseği tam 25 metre. En yükseği beş metre eksik tahmin etmişti.
İlk inen üç adam kimdi?
Armand Viré, 20 Eylül'de mağaraya ikinci adam olarak indi ve Martel de onu takip etti; 20 ve 21 Eylül boyunca üçü eksiksiz bir harita çıkardı ve 87 metre daha derinliğe inen kör bir ikinci kuyu buldu. Martel, mağarayı o anda adlandırdı ve nedenini kaydetti: «Comme le gouffre était anonyme, je décidai, séance tenante, qu'il s'appellerait l'Aven Armand» — uçurum isimsiz olduğu için, oracıkta ona Aven Armand adını vermeye karar verdim. Louis Armand'ın kendisi 23 Ağustos 1854'te Aveyron'daki Saint-Affrique yakınlarındaki Parrache'de doğdu. Çilingirlik eğitimi aldı ama Le Rozier'de demirci olarak çalıştı; 1889'da Martel'in ekibine ustabaşı olarak katıldı ve yirmi yıl onun sadık sağ kolu olarak kaldı; işletmeci, Eylül 2021'de ölümünün yüzüncü yılını andı.
Édouard-Alfred Martel, 1859'da Pontoise'de doğdu ve «le père de la spéléologie», mağara biliminin babası olarak anılır. 1888 ile 1893 arasında dünya çapında 230 uçurum ve mağara keşfetti; aynı anda mağara bilimci, hidrolog, doğa bilimci, fotoğrafçı ve yazar olarak çalıştı — disiplini bir macera olmaktan çıkarıp sistematik bir uygulama haline getirdi. 1869'da Seine-et-Marne'de doğan Armand Viré, mağarada yaşayan yaşamın incelenmesi olan biyospeleolojinin kurucusu olduğu kadar bir hidrojeolog, tarihöncesi uzmanı ve arkeologdu. Eylül 1897'de o zeminde duran üç adam, aralarında bir demirci, bir hidrolog ve bir biyologdu — kabaca mağaranın o günden beri ihtiyaç duyduğu uzmanlık yelpazesi.
Mağaranın kendisi nasıl oluştu?
Önce kaya geldi ve kaya denizden geldi. Causse Méjean'ın kireç taşı, yaklaşık 200 milyon yıl önce sıcak, sığ bir denizin tabanında, mercanların, kabukluların ve diğer deniz organizmalarının birikmiş kalıntılarından oluştu. Yaklaşık 100 milyon yıl önce, Alpler'i ve Pireneler'i yükselten aynı tektonik kuvvetlerle yüzeye çıktı. Ardından, yaklaşık 30 milyon yıl önce boşluk oluşmaya başladı: asidik su, kireç taşını içeriden çözdü. Tarihlerle ilgili bir uyarı — işletmecinin kendi sayfaları kayanın yaşı konusunda tamamen tutarlı değil; biri 180 milyon yıl, diğeri 200 milyon yıl veriyor — bu yüzden bu rakamı kesin değil, yaklaşık kabul edin.
Asit ilginç kısımdır, çünkü egzotik değildir. Yağmur suyu atmosferi geçerken biraz asitlik alır, ancak asitliğin çoğunu topraktan geçerken kazanır; burada karbondioksit emer. Bu hafif asidik su, çatlaklardan kireç taşına nüfuz eder ve içinden boşluklar çözer. Bir boşluk başladıktan sonra, kendi tavanının ardışık çökmeleriyle genişler — bu yüzden Aven Armand bir galeri ağı değil, devasa tek bir odadır ve bu yüzden zemin şimdi 45 metre yüksekliğindeki bir tavanın altında yaklaşık 100 metre aşağıda durur. İki kuyu, 75 metrelik aven ve odanın altındaki kör 87 metrelik düşüş, aynı su tesisatına aittir.
Dikitler nasıl büyüdü?
Odadaki büyümenin, boşluğun kendisinin var olmasından çok sonra, yaklaşık 700.000 yıl önce başladığı düşünülmektedir. Mekanizma, mağarayı kazanınkinin tersidir: causse'un üst toprağıyla temastan çözünmüş kalsit ile doymuş su, bunun bir kısmını geri verir; önce damla düşmeden önce tavanda, sonra aşağıdaki zeminde. Aven Armand'ın oluşumlarını ayırt edici kılan şey aradaki mesafedir. Damlalar tavandan yaklaşık 40 metre düşer ve çarpma anında parçalanarak kalsitlerini dışa fırlatır; bu yüzden birikintiler, suyun bir oluşumun kenarından aşağı aktığı mağaralarda gördüğünüz pürüzsüz yüzeyler yerine, ardışık istiflenmiş kabartmalar halinde oluşur.
Hız, tahmin edilmek yerine belgelenmiştir ve bunu en iyi tanık yapmıştır. Martel, oluşumları 1897 ile 1926 arasında ölçtü ve bu yirmi dokuz yıl boyunca bir ila iki milimetrelik büyüme kaydetti. Bu ölçekte, Grande Stalagmite'ın 30 metresi ve tahmini 300.000 ila 400.000 yıllık yaşı yuvarlak sayılar gibi gelmekten çıkar ve boyutu, sahip olduğu alışılmadık derecede güçlü su kaynağına atfedilir. Hâlâ büyümektedir ve tavandan ona doğru bir sarkıt inmektedir: işletmeci, ikisinin buluşup yaklaşık 50 metre yüksekliğinde bir sütun halinde kaynaşmasının 200.000 yıl daha alacağını tahmin ediyor. Renk süreci kaydeder — saf, aktif olarak beslenen kalsit için beyaz; topraktaki humik asitler için koyu sarı ve kahverengi; manganez için gri.
Mağara halka nasıl açıldı?
Geliştirme bir şirket ve otuz yıl aldı. Société anonyme de l'Aven Armand, 9 Temmuz 1926'da Millau'da kuruldu; başkanlığını Martel'in kendisi, başkan yardımcılığını Gustave'in oğlu Édouard Eiffel yaptı. Plan, büyük odanın içinde sonlanacak şekilde açılan 208 metre uzunluğunda hafif eğimli bir tüneldi ve aydınlatma, Eyfel Kulesi'ni aydınlatan mühendis Fernand Jacopozzi'ye emanet edildi. Eserler 11 Haziran 1927'de açıldı ve ilk turist ziyaretleri 12 Haziran'da başladı. Sonraki otuz altı yıl boyunca mağarayı görmek, onu yürümek anlamına geliyordu: tünelden 382 basamak inip, sonunda 382 basamak geri çıkmak. Louis Armand'ın kendisi tünelin açılışını görecek kadar yaşamadı.
Geri kalanı bir dizi iyileştirmeden ibarettir. 1963'te tünel genişletildi ve ilk füniküler, pnömatik lastikler üzerinde çalışan — dikitlere titreşim ve gürültünün zarar vermemesi için benimsenen bir Avrupa ilki — kuruldu; bu, inişi bir buçuk dakikaya indirdi ve daha da önemlisi, yukarı tırmanışı ortadan kaldırdı. Mimar E. Pinetre tarafından tasarlanan yeni bir karşılama binası 1972'de eklendi. Aydınlatma 1992'de ve tekrar 2014'te yenilendi; bu son tarihte LED'ler ile bir ses ve ışık gösterisi devreye alındı. Binalar 2022'de tamamen restore edildi ve üçüncü nesil füniküler « Aven Express » 4 Nisan 2026'da hizmete girdi. 1927'den bu yana yaklaşık on milyon kişi ziyaret etti — bu, neredeyse bir asırlık birikmiş bir toplamdır, yıllık bir rakam değil.
Aven Armand neden önemlidir ve nasıl korunmaktadır?
Martel'in kendi değerlendirmesi hâlâ geçerliliğini koruyor. « Aucune grotte connue au monde ne possède rien de semblable » diye yazmıştı — dünyada bilinen hiçbir mağara buna benzer bir şeye sahip değildir. Bugün sitenin iddiası daha mütevazı ve bu sayede daha güçlü: Grande Stalagmite, gelişmiş ve halka açık ziyaret edilebilen yeraltı dünyasında bilinen en yüksek dikittir; her yerdeki en yüksek değil, çünkü daha yüksek olanlar ziyarete kapalı mağaralarda bulunur. Gerçek anlamda benzersiz olan ise yoğunluktur — yaklaşık 200.000 metreküplük tek bir salonda, çoğu 15 ila 20 metre yüksekliğinde 400'den fazla dikit; bu, yaklaşık 30 milyon yıldır yer altında var olan bir boşluğun içindedir.
Koruma, tabelalardan çok pratik düzenlemelerle sağlanır. Fünikülerin lastikleri, titreşimi oluşumlardan uzak tutmak içindir; tünel, mikro iklimi yaklaşık 12°C ve %90 nemde tutmak için her iki uçtan kapılarla kapatılmıştır; flaşlı fotoğraf yasaktır. Resmî olarak site, Cévennes Ulusal Parkı'nın kalbinde yer alan sit classé statüsündedir ve 2011'de Akdeniz agro-pastoral kültürel peyzajı olarak listelenen Causses et Cévennes UNESCO Dünya Mirası alanının sınırları içindedir. Bu eşleşme asıl noktadır: üstteki otlanan kireçtaşı platosu ve alttaki salon, tek bir şeyin parçaları olarak kabul edilir; çünkü yukarıdaki toprak, aşağıdaki kalsiti besleyen şeydir.
Sıkça Sorulanlar
Aven Armand ne zaman keşfedildi?
Louis Armand, 18 Eylül 1897'de kuyuyu Édouard-Alfred Martel'e bildirdi. Keşif ekibi ertesi gün toplandı ve Armand, 75 metrelik kuyuya halat merdivenle ilk inen kişi oldu. Armand Viré 20 Eylül'de indi; Martel ise 20-21 Eylül'de ölçümler yaptı.
Édouard-Alfred Martel kimdi?
1859'da Pontoise'de doğdu ve mağara biliminin babası olarak anılır. 1888 ile 1893 arasında dünya çapında 230 uçurum ve mağarayı keşfetti; mağara bilimci, hidrolog, doğa bilimci, fotoğrafçı ve yazar olarak çalıştı. Aven Armand'a iniş sırasında otuz sekiz yaşındaydı.
Mağara nasıl adlandırıldı?
Martel, onu yerinde, kaşifinin adıyla adlandırdı; uçurumun isimsiz olduğunu kaydederek oracıkta Aven Armand olarak anılacağına karar verdi — Armand'ın bir bilim insanı değil de çalışanı olması nedeniyle alışılmadık bir jestti.
Mağaranın yaşı kaçtır?
Kireçtaşı, yaklaşık 200 milyon yıl önce sıcak ve sığ bir deniz tabanında oluştu; yaklaşık 100 milyon yıl önce Alpler ve Pireneler ile birlikte yüzeye çıktı ve boşluk yaklaşık 30 milyon yıl önce çözünmeye başladı. Dikit oluşumu yaklaşık 700.000 yıl önce başladı.
Büyük Dikitaş kaç yaşında?
Tahmini 300.000 ila 400.000 yıl arasında, yaklaşık 30 metre yüksekliğinde. Martel, 1897 ile 1926 arasında — yani yirmi dokuz yılda — yalnızca bir ila iki milimetrelik bir büyüme ölçtü; bu da o yaşın ölçeğini gözler önüne seriyor.
Mağara ziyarete ne zaman açıldı?
Çalışmalar 11 Haziran 1927'de tamamlandı ve ilk turistik ziyaretler 12 Haziran'da başladı. 1963'e kadar tek giriş yolu yürüyerekti: 208 metrelik bir tünelden 382 basamak inip, yine 382 basamak çıkmak.
Mağara nasıl korunuyor?
Pratik olarak: füniküler, oluşumlardaki titreşimi önlemek için lastik tekerleklerle çalışıyor; tünel, mikro iklimi korumak için her iki uçtan kapılarla kapatılıyor ve flaşlı fotoğraf çekmek yasak. Resmi olarak ise Cévennes Ulusal Parkı sınırları içinde tescilli bir sit alanıdır.